Teraz jest 8 sie 2020, o 18:23


Marusza (Marusch)

  • Autor
  • Wiadomość
Offline

Kösternitz

  • Posty: 35
  • Dołączył(a): 31 sie 2013, o 14:16

Marusza (Marusch)

Post26 lis 2013, o 15:31

Historia Maruszy z Planu Odnowy Miejscowości Marusza :

W dawnych dokumentach spotykamy nazwy – w języku polskim – Maruszczka, Marusza; w języku niemieckim – Marusche, Marusch-Mühle. Wieś jest oddalona o około 8 km od Grudziądza, na trasie do Radzynia Chełmińskiego, przed zakrętem do Pokrzywna. W średniowieczu wieś ta była związana z młynem istniejącym nad rzeczką Maruszą i już w XIV w. należała do komtura pokrzywieńskiego. Po bitwie pod Grunwaldem (15 lipiec 1410 r.) młyn został zniszczony i w wyniku reorganizacji państwa krzyżackiego miejscowość przeszła pod władzę wójtostwa w Rogoźnie. W 1425 r. wójt Jan Bychacz z Rogóźna, za zezwoleniem Wielkiego Mistrza Krzyżackiego Pawła z Russdorfu nadał ten młyn Janowi Wenzlowi, za czynsz w wysokości: w I. roku – 2 łaszty żyta, powiększany co roku o 1 łaszt – aż do 7 łasztów rocznie. Obowiązkiem jego było mleć zboże i słód bez wynagrodzenia dla zamku pokrzywieńskiego. Za to miał wolne drewno na opał, prawo rybołówstwa i siano żęcia. W czasie wojny trzynastoletniej (1454 –1466) młyn był nieczynny.
Po roku 1466 właścicielem był Jakub Schetczen. Dnia 28 września 1592 r. król Zygmunt III nadaje ten młyn Bartłomiejowi Dubskiemu, a w 1616 r. zatwierdza tę posiadłość sąd w Grudziądzu na rzecz Olbrachta Dubskiego. Po II „Potopie szwedzkim” młyn został ponownie zniszczony. Dnia 26 maja 1664 r. starosta pokrzywieński Jan Dominik Działyński nadaje tę posiadłość Andrzejowi Duchmanowi i jego spadkobiercom za 800 zł. Miał on obowiązek młyn odbudować wraz z tamami i śluzami, a czynszu będzie płacił: w I roku 30 korcy żyta do zamku, w II roku – 60 korcy, a w III roku – 90 korcy – czyli 1,5 łaszta grudziądzkiej miary. Właściciel ten miał również obowiązek wybudować tartak „odstawiając 2 sztuki drewna do zamku a co trzecią dla siebie”. Miał wolne rybołówstwo – „ale tylko małymi narzędziami”, „może hodować owce do 400 sztuk, ma prawo warzenia piwa i gorzałki dla własnego użytku, drewno budowlane i opałowe ma wolne”. Wg lustracji z dnia 8 sierpnia 1664 r. król Jan Kazimierz potwierdza ten przywilej. Następcą Andrzeja Duchmana był jego zięć Paweł Jäschke. W latach 1726 – 1766 młyn był w posiadaniu Jakuba i Sary Racht. Starościna pokrzywieńska Jadwiga Teresa Dąbska z Lubrańca wydzierżawiła dodatkowo Jakubowi Rachetowi 8 mórg ziemi na 40 lat za 40 zł. czynszu (zapis z 17 lipca 1766 r. potwierdzony przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego). Po I rozbiorze Polski – rząd pruski wydzierżawił tę posiadłość za 20 talarów – jako „zakupionego” i płacenia rocznego czynszu 21 talarów i 22 groszy, zwolnił od obowiązku dostarczania rocznie 90 korcy żyta i nadał 270 mórg i 109 prętów kwadratowych ziemi między Pokrzywnem, Polskim Węgrowem i Maruszą – właścicielowi za 210 talarów „zakupionego”. Roczny podatek z tej ziemi wynosił 6 talarów i 20 sbr. (zapis z dnia 27 lipca 1830 r.).
W połowie XIX wieku posiadłość rozrosła się do 316,36 ha i zaliczała się do dużych posiadłości. Należała do rodziny Gorfrieda i Emilii Mehrleinów. Rodzina ta postawiła w II połowie XIX wieku (1861 r.) okazały dwór i rozbudowała folwark. W ten sposób powstała wieś Marusza. Było w nim 14 budynków, w tym 3 domy mieszkalne zamieszkałe przez 43 mieszkańców (1868 r.).
W 1872 r. syn ich Gustaw odziedziczył majątek i w 1888 r. przepisał go na syna Hermana i córkę Johannie Polman. Mieszkańcy mieli parafię katolicką w Okoninie, ewangelicką w Piaskach, szkołę w Pokrzywnie, stację kolejową w Nicwałdzie. W 1889 r. rodzeństwo sprzedało Maruszę Willemu Woggonowi. Obszar jej wynosił 217 ha użytków rolnych. W 1897 r. następcą posiadłości był August Ventzky, założyciel i właściciel fabryki maszyn rolniczych w Grudziądzu (późn. „Unia”). Tu ulokował swoje gospodarstwo doświadczalne, przeprowadzając próby przez 25 lat, w ten sposób testując prototypy maszyn swojej konstrukcji. W 1922 r. Witold Donimirski – właściciel majątku Czermin
koło Sztumu zakupił Maruszę i osadził na tej posiadłości swoją szwagierkę Antoninę Sikorską. Dopiero w 1929 r. przepisano ją na żonę Witolda – Wandę z domu Sikorskich. Posiadłość obejmowała 335 ha, tj. młyn i folwark, a sam dwór 216,5 ha i 113 mieszkańców. Rządcą był Bernard Obrębski. W październiku 1944 r. faszyści hitlerowscy na skraju wsi założyli obóz przejściowy dla ludności Powstania Warszawskiego. Byli oni zatrudniani w pobliskich miejscowościach do kopania rowów, zbioru płodów rolnych itp. Wielu z nich zmarło z wycieńczenia, część została wywieziona i rozstrzelana na Księżych Górach, a reszta w styczniu 1945 r. została deportowana do Niemiec.
Po zakończeniu II wojny światowej majątek Marusza przejął Skarb Państwa. Powstał Zakład Rolny podległy PGR-owi Grudziądz. W dworze urządzono biura i mieszkania dla pracowników.
W 1993 r. wydzierżawiono gospodarstwo spółce Rolno-Produkcyjnej Sp. z o. o. „Arenda”. Z zabudowań gospodarczych zachowała się „wieża zielarska” zbudowana w 1861 r.
W 1972 r. podczas poszukiwań geologicznych natrafiono na źródła solanki (2 odwierty). Z jednego odwiertu jest doprowadzona solanka do Zakładu Balneologicznego w Grudziądzu. Kilkanaście metrów dalej w kierunku Radzynia Chełmińskiego istniała dobrze prosperująca mleczarnia – obecnie nieczynna. We wsi pobudowano kilka domów jednorodzinnych, głównie po prawej stronie szosy, mających spełniać usługi rekreacyjne i zabiegi solankowe.
Przy dawnym dworze istnieje park krajobrazowy, założony w początkach XIX w.
Nie masz wystarczających uprawnień, aby zobaczyć pliki załączone do tego postu.

Powrót do Okolice Grudziądza

Kto przegląda forum

Użytkownicy przeglądający ten dział: Brak zidentyfikowanych użytkowników i 1 gość

cron